Wat is een kalknagel of schimmelnagel?

Hoe ontstaat een kalknagel of schimmelnagel?

Iedereen heeft schimmels op de huid en onder de nagelranden. Dringt de schimmel de huid of nagel binnen en breidt hij zich uit, dan ontstaat er een infectie. De kans hierop wordt groter bij vocht en warmte.

Meestal ontstaat een kalk- of schimmelnagel op een beschadigde nagel. Dit kan gebeuren door het sporten, een bezoekje aan de sauna of het zwembad, het dragen van knellende schoenen of het stoten van je teen. Ook vochtige nagels of een vochtige huid zijn risicogevoelig. Als je overmatig transpireert in je schoenen, is dit een ideale broedplaats voor schimmels.

Kalknagels ontstaan ook zonder schimmelinfectie, met name als je wat ouder bent.

De schimmels die een schimmelnagel veroorzaken zijn meestal dermatofyten: schimmels die leven van keratine, het harde eiwit waar nagels en huid uit bestaan. Trichophyton rubrum is de bekendste. Daarnaast kunnen gisten en zogeheten niet-dermatofyte schimmels een nagel aantasten, en gemengde infecties komen vaker voor dan lang werd aangenomen (J Eur Acad Dermatol Venereol, 2020).

Waarom juist een nagel zo hardnekkig is, zit in het weefsel zelf. De nagelplaat is dood materiaal: er lopen geen bloedvaten doorheen. Je afweer komt er dus niet bij, en een middel dat via het bloed werkt bereikt de schimmel alleen via het nagelbed eronder. De schimmel zit daarmee precies op de plek waar je lichaam hem niet kan opruimen en waar de meeste middelen niet komen. Dat is de reden dat een kalknagel niet vanzelf overgaat en dat een behandeling in maanden wordt gerekend, niet in weken.

Wat zijn de klachten?

Een kalknagel zorgt meestal niet voor ernstige klachten, maar veel mensen vinden het wel vervelend of schamen zich gewoonweg, omdat het er niet zo fraai uitziet. Daarnaast kan de huid jeuken en er wat rood uitzien. En soms ruikt de nagel niet fris, wat veroorzaakt wordt door de schimmel zelf.

Uiterlijk begint het bijna altijd aan de vrije rand of aan de zijkant van de nagel, en schuift het langzaam richting de nagelriem. Dit zijn de kenmerken die je het vaakst ziet:

• Verkleuring. Geel, wit, beige of bruinig, meestal eerst als een streepje of vlekje aan de rand.
• Verdikking. De nagel wordt hoger en gaat drukken in een dichte schoen.
• Brokkeligheid. De rand kruimelt weg bij het knippen in plaats van een schone knip te geven.
• Glansverlies. Het oppervlak wordt dof en voelt ruw of poederig aan.
• Loslating. De nagel komt aan de voorkant los van het nagelbed, met een holle ruimte eronder.
• Vervorming. De nagel groeit scheef, golvend of onregelmatig uit.

Onychomycose — de medische naam — is de meest voorkomende nagelaandoening in de spreekkamer. En het blijft zelden puur cosmetisch: pijn, moeite met dagelijkse bezigheden en ongemak in gezelschap worden alle drie beschreven als gevolgen (J Am Acad Dermatol, 2019).

Wie loopt een groter risico?

Een kalk- of schimmelnagel zelf erf je niet. Wel kan de aanleg om er sneller een te krijgen in de familie zitten, en kun je er ook om andere redenen gevoeliger voor zijn dan een ander. Mannen hebben wat vaker een schimmelnagel dan vrouwen omdat hun huid vochtiger is. Sporters, rokers, mensen met een verminderde weerstand, diabetes, hart- en vaatziekten, eczeem of psoriasis lopen ook meer risico op een kalknagel. Verder ben je er ook gevoeliger voor als je ouder wordt.

Dat leeftijdseffect heeft een praktische verklaring: nagels groeien langzamer naarmate je ouder wordt, dus een aangetaste nagel doet er langer over om zichzelf te vervangen. Bij sporters en hardlopers speelt iets anders mee — herhaalde druk op dezelfde nagel plus zweet in de schoen.

Zijn kalknagels of schimmelnagels besmettelijk?

Een kalknagel is niet besmettelijk, een schimmelnagel wel. Je krijgt de schimmels via huidschilfertjes van andere mensen (of dieren) met een schimmelinfectie. Mede afhankelijk van je weerstand veroorzaakt de schimmel ook daadwerkelijk een infectie. Je bent hiermee ook weer besmettelijk voor andere mensen.

In huis verloopt dat meestal via de badkamervloer, gedeelde handdoeken, dezelfde nagelknipper en vooral via schoenen. Hoe groot dat risico werkelijk is en wat eraan te doen valt, staat in is mijn kalknagel besmettelijk.

Speciaal voor kinderen

Wil je graag met je kind langskomen voor een behandeling? Speciaal voor hen hebben wij een introductiepagina gemaakt waarin we uitleggen wat een kalknagel is en wat we gaan doen tijdens de behandeling. Zo stellen we ze vooraf al een beetje gerust.

Lees ook onze veelgestelde vragen over kalknagels.

Kalknagel of toch iets anders?

Niet elke verkleurde of verdikte nagel is een schimmelnagel. Een aantal aandoeningen ziet er van een afstandje vrijwel hetzelfde uit, en dat verklaart waarom mensen soms maandenlang het verkeerde middel gebruiken.

Met het blote oog zijn die niet betrouwbaar uit elkaar te houden — ook niet door een specialist. Microscopisch onderzoek en een kweek van een stukje nagel gelden nog steeds als de gouden standaard om vast te stellen of er werkelijk een schimmel in zit (J Eur Acad Dermatol Venereol, 2020). Dat is geen overbodige stap: een half jaar schimmelbehandeling op een nagel zonder schimmel levert niets op.

Wat gebeurt er als je niets doet?

Eerst het eerlijke antwoord: een schimmelnagel is op zichzelf niet gevaarlijk, en je hóéft er niets aan te doen (Thuisarts.nl, NHG). Dat is iets anders dan "er gebeurt niets".

Want vanzelf gaat het niet over. Zonder behandeling breidt de schimmel zich in de regel verder uit over de nagel, en vaak ook naar de buurnagels en naar de huid van de voet. De nagel wordt dikker en gaat drukken in dichte schoenen — voor de meeste mensen is dát het moment waarop ze alsnog iets gaan doen. Hoe verder het is gevorderd, hoe langer de behandeling duurt; de stadia van een kalknagel laat zien wat dat per fase betekent.

Eén groep kan beter niet afwachten: heb je diabetes, een verminderde weerstand of een slechte doorbloeding van je voeten, dan kan een schimmelnagel een ingang worden voor andere problemen. Overleg in dat geval met je huisarts of podotherapeut in plaats van het zelf te proberen.

Wanneer ga je naar de huisarts of een specialist?

Voor een enkele, lichte plek aan de rand van één nagel kun je thuis beginnen. In deze situaties is het verstandiger om het eerst te laten bekijken:

• Meerdere nagels zijn aangetast, of de aantasting beslaat meer dan de helft van de nagel.
• De nagel is fors verdikt, laat los, of doet pijn bij het lopen.
• Je hebt diabetes, een verminderde weerstand, of problemen met de doorbloeding van je voeten.
• Je hebt al maanden iets geprobeerd zonder enig verschil.
• Je twijfelt of het wel een schimmel is — zie de tabel hierboven.

Een huisarts kan een nagelmonster laten onderzoeken en zo nodig medicatie voorschrijven. Bij tiptoe stellen we eerst een diagnose en pas daarna een behandelplan voor; welke routes er zijn, staat op een rij in kalknagelbehandeling zonder pillen.